Wady wymowy

Wady wymowy z którymi najczęściej borykają się nasi milusińscy

Wady wymowy kojarzą się najczęściej z tym, że dziecko nie potrafi wymawiać określonych głosek, przez co mowa staje się zniekształcona, czasem niezrozumiała. Wady wymowy, mogą wynikać również z nieprawidłowego ułożenia warg i języka podczas artykulacji.

Nauka prawidłowej wymowy jednym dzieciom przychodzi z łatwością, inne mają z tym duże problemy. Profilaktyka wad wymowy jest ściśle związana w umiejętnością prawidłowego ssania, odgryzania, żucia ,przełykania, oddychania. Wiąże się również z możliwościami poznawczymi dziecka. Dziecko w dużej mierze uczy się poprzez naśladowanie i poprzez pozytywne doświadczenia.

Dziecko musi zrozumieć, że mówienie jest opłacalne, że przynosi mu wymierne korzyści. Kolejne sylaby, dźwięki, pierwsze słowa wypowiadane przez dziecko są przez nas dorosłych nagradzane poprzez nasze zainteresowanie zachwyt i aprobatę . W ten sposób już roczne dziecko rozumie,, że mowa nabiera znaczenia komunikacyjnego i jest czymś naprawdę ważnym.

Jeśli dziecko nie zaczyna mówić lub jego mowa jest niezrozumiała dla otoczenia budzi to niepokój rodziców i najbliższych. Należy jednak pamiętać o tym, że głoski, tak jak inne umiejętności motoryczne, pojawiają się etapami, w określonej kolejności.

Ogólne ramy kolejności pojawiania się głosek dzięki której możliwa jest ocena dziecka pod względem artykulacyjnym.

do końca 1 roku – /p, b, m, pi, bi, mi/
ok. 1 – 2 – /ś, ź, ć, dź oraz ń, j/
ok. 1,5 – 2,5 – /k, g, ch, ki, gi, chi/
ok. 2 – 2,5 – /f, w, fi, wi/
ok. 2,5 – 3,5 – /l/
ok. 3 – 4,5 -/s, z, c,dz/
ok. 4,5 – 6 – /r/
ok. 5 – 6(7) – /sz, ż, cz, dż/

Dopuszczalna norma w niepoprawnej artykulacji to około 6 miesięcy.

Na przykład: jeśli dziecko ma 3,9 miesięcy i nie wypowiada  głoski,,l” tylko,,j” to nie należy jeszcze panikować, ale gdy po kilku następnych miesiącach mowa mimo prawidłowego wzorca nie poprawia się należy skontaktować się ze specjalistą.

Jeśli dziecko 4,5-letnie, nie wypowiada głoski /r/, a w zamian mówi /l/, to nie jest to jeszcze wada wymowy, natomiast jeśli wymawia zamiast /r/ głoskę zniekształconą, czyli np. /r/ tylnojęzykowe, tzw. „francuskie”,  lub ,,policzkowe”-to jest to już wada wymowy.

Jeśli trzylatek nie wypowiada głosek /sz,ż,cz,dż/ i zastępuje je głoskami /s,z,c,dz/ (mówi safa, zaba, scotka), to nie jest to wada wymowy, jeśli zaś wypowiada głoski /s,z,c,dz/ wpychając język między zęby, to jest to seplenienie międzyzębowe i to już jest wadą.

Najczęstsze wady wymowy występujące u dzieci w wieku przedszkolnym oraz wczesnoszkolnym:

SEPLENIENIE – nieprawidłowa artykulacja głosek /s,z,c,dz/, /ś,ź,ć,dź/, /sz,ż,cz,dż/, najczęstszym zaburzeniem w obrębie tych głosek jest seplenienie międzyzębowe, polegające na artykulacji głosek z wsuniętym między zęby językiem, może to dotyczyć również głosek /t,d,n/.

ROTACYZM – nieprawidłowa artykulacja głoski /r/, zamienianie jej na głoskę /l/ lub /j/, lub pomijanie głoski /r/ w wymowie. Najczęstszym zaburzeniem w realizacji głoski /r/ jest wymawianie tylnojęzykowe, tzw. „francuskie r” oraz jednouderzeniowe – bez wibracji języka.

KAPPACYZM I GAMMACYZM – nieprawidłowa realizacja głosek /k,g/, zamienianych najczęściej na /t,d/.

LAMBDACYZM – nieprawidłowa artykulacja głoski /l/, najczęściej zamieniana na /j/, lub pomijana w wymowie;

DYSLALIA WIELORAKA – zaburzenie polegające na występowaniu jednocześnie kilku wad wymowy. W takiej sytuacji mowa dziecka jest bełkotliwa, niezrozumiała dla otoczenia, gdyż ilość zaburzanych głosek jest tak duża, że wyrazy nie przypominają swojego prawidłowego brzmienia.

JĄKANIE – jest to niepłynność mowy, która pojawia się wraz z rozwojem mowy dziecka (dziecko jąka się odkąd zaczęło mówić), albo w trakcie rozwoju mowy (mówiło prawidłowo i zaczęło się jąkać). Zdarza się, że dziecko w wieku przedszkolnym zaczyna się zacinać, jąkać i nagle to zaburzenie mija samoistnie bez żadnej interwencji. W takim przypadku mówimy o „rozwojowej niepłynności mówienia” lub o „jąkaniu fizjologicznym”. Wynika ono z tego, że dochodzi do nagłego skoku w tempie rozwoju mowy, dziecko chce dużo powiedzieć, a możliwości poznawcze i artykulacyjne mu na to nie pozwalają. Najczęściej takie zaburzenie mija po ok. pół roku. Jeśli proces ten przedłuża się i dziecko ma coraz większe trudności z płynnym mówieniem, mówimy wówczas o jąkaniu wczesnodziecięcym, które wymaga terapii.

RYNOLALIA – inaczej nosowanie, polega na tym, że wymowa ma pogłos nosowy. Dziecko wymawia głoski prawidłowo, a mimo to mowa nie jest w pełni zrozumiała, gdyż mowa nie jest kierowana z ust, tylko przez nos. Najczęstsze przyczyny rynolalii to: przerośnięty trzeci migdał, polipy w nosie, rozszczep podniebienia w tym również rozszczep podśluzówkowy, krzywa przegroda nosowa, częste, nawracające infekcje górnych dróg oddechowych.

Często spotykamy się z pytaniem, kiedy należy zgłosić się z dzieckiem do logopedy. Otóż należy zgłosić się zawsze, gdy mamy wątpliwości dotyczące artykulacji dziecka. Logopeda dokona diagnozy i wyjaśni mechanizmy wpływające na zaburzenia w rozwoju prawidłowej artykulacji, oceni etap rozwoju mowy, określi rodzaj wady wymowy i da wskazania do terapii, lub też rozwieje nasze wątpliwości.

 

 

NAJCZĘSTSZE WADY WYMOWY DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

 

Sygmatyzm (łac. sigmatismus) – nieprawidłowa wymowa głosek środkowojęzykowych (ś, ź, ć, dź), przedniojęzykowo-zębowych (s, z, c, dz) oraz przedniojęzykowo-dziąsłowych (sz, ż, cz, dż).

W sygmatyzmie wyróżniamy następujące sposoby realizacji dźwięków:

• Elizje- głoski nie są artykułowane,
• Substytucje- głoski są zastępowane innymi, np. dla głosek sz, ż, cz, dż typowe substytuty to s, z, c , dz lub ś, ż, ć, dź,
• Deformacje- są wynikiem zmiany miejsca artykulacji głosek, co powoduje zniekształcenie ich brzmienia. W zależności od miejsca, w którym powstaje wadliwa artykulacja wyróżniamy sygmatyzm międzyzębowy, wargowo-zębowy, boczny i przyzębowy. Rzadziej spotykany jest sygmatyzm świszczący, krtaniowy, gardłowy, nosowy. Przy wymowie międzyzębowej nieprawidłowe jest ułożenie języka. Spłaszczony język wysuwa się między żeby, a powietrze rozprasza się po całej powierzchni. Przy wymowie wargowo- zębowej dolne siekacze stykają się z górną wargą lub górne siekacze z dolną wargą. Język nie bierze udziału w artykulacji. Przy artykulacji bocznej dziecko nie emituje powietrza w linii prostej, lecz z jednej strony lub z obu stron. Z sygmatyzmem przyzębowym mamy do czynienie wówczas, gdy za szeroki język zbliża się do wewnętrznej strony siekaczy.
Przyczyny sygmatyzmu:
¾ nieprawidłowa budowa anatomiczna narządów mowy,
¾ zaburzony słuch,
¾ naśladownictwo,
¾ nieprawidłowy zgryz,
¾ wymiana uzębienia mlecznego na stałe,
¾ niesprawność języka i warg.

Rotacyzm (reranie) – wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głoski r. Wyróżniamy następujące postaci rotacyzmu:
• Elizja (mogirotacyzm)- głoska r nie jest artykułowana;
• Substytucje (pararotacyzm)- głoska r jest zastępowana przez inne łatwiejsze głoski, np. l, j;

  • Deformacje ( rotacyzm właściwy)- głoska r ulega zniekształceniu artykulacyjnemu.
    Możemy mówić o rotacyzmie:
    ¾ języczkowym – wymowa taka polega na wibracji języczka będącego zakończeniem podniebienia miękkiego. Język pozostaje bierny. R języczkowe (francuskie) jest najczęstszą formą rotacyzmu,
    ¾ policzkowym- podczas artykulacji r pod wpływem wydychanego powietrza drga jeden policzek (czasem obydwa),
    ¾ wargowym- podczas artykulacji r wibrują wargi, czasem tylko górna warga wargowo- zębowym- podczas wymowy głoski r drga dolna warga przy górnych zębach,
    ¾ gardłowym- podczas artykulacji r tylna część języka zbliża się do tylnej części gardła,
    ¾ nosowym- brzmienie głoski opatrzone jest poszumem nosowym,
    ¾ międzyzębowe- czubek języka drga, tylko wówczas gdy jest wysunięty miedzy zęby.
    Przyczyny rotacyzmu:
    ¾ niedojrzała motoryka narządów mowy,
    ¾ mało sprawny język – język zbyt długi, sztywny, niespionizowany; za krótkie wędzidełko,
    ¾ rozszczep podniebienia,
    ¾ podniebienie gotyckie- bardzo mocno wysklepione,
    ¾ naśladowanie złych wzorców,
    ¾ przedwczesne nabywanie głoski r – dziecka chce realizować tę głoskę, ale nie ma aż tak sprawnego aparatu artykulacyjnego,
    ¾ zaburzenia słuchu fonematycznego- niedostateczne słuchowe różnicowanie dźwięków.Mowa bezdźwięczna – to zaburzenia w realizacji dźwięczności, które polegają na nie wymawianiu głosek dźwięcznych, a także na zastępowaniu ich odpowiednimi głoskami bezdźwięcznym. Zaburzeniom dźwięczności (częściowym lub całkowitym) może ulegać 13 par opozycji fonologicznych: b – p, bi – pi, d – t, g – k, gi – ki, dz – c, dż – cz, dź – ć, w – f, wi – fi, z – s, ż – sz, ź – ś .
    Przyczyny mowy bezdźwięcznej:
    ¾ zaburzenia słuchu fonematycznego,
    ¾ zaburzenia słuchu fizycznego,
    ¾ zaburzenia funkcjonalne ( zaburzenia koordynacji pracy więzadeł głosowych z artykulacją nasady, zakłócenia pracy mięśni przywodzących i napinających więzadła głosowe)
    Inne wady wymowy: 

    Kappacyzm – jest wadą artykulacyjną, w której zaburzona jest wymowa głoski k i ki, zwykle głoska k zastępowana jest przez głoskę t,
    Gammacyzm – jest wadą artykulacyjną, polegająca na nieprawidłowej realizacji głosek tylnojęzykowych g, gi,
    Lambdacyzm – wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głoski
Opracowała: mgr Sylwia Szczygieł