Wady wymowy

NAJCZĘSTSZE WADY WYMOWY DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

 

Sygmatyzm (łac. sigmatismus) – nieprawidłowa wymowa głosek środkowojęzykowych (ś, ź, ć, dź), przedniojęzykowo-zębowych (s, z, c, dz) oraz przedniojęzykowo-dziąsłowych (sz, ż, cz, dż).

W sygmatyzmie wyróżniamy następujące sposoby realizacji dźwięków:

• Elizje- głoski nie są artykułowane,
• Substytucje- głoski są zastępowane innymi, np. dla głosek sz, ż, cz, dż typowe substytuty to s, z, c , dz lub ś, ż, ć, dź,
• Deformacje- są wynikiem zmiany miejsca artykulacji głosek, co powoduje zniekształcenie ich brzmienia. W zależności od miejsca, w którym powstaje wadliwa artykulacja wyróżniamy sygmatyzm międzyzębowy, wargowo-zębowy, boczny i przyzębowy. Rzadziej spotykany jest sygmatyzm świszczący, krtaniowy, gardłowy, nosowy. Przy wymowie międzyzębowej nieprawidłowe jest ułożenie języka. Spłaszczony język wysuwa się między żeby, a powietrze rozprasza się po całej powierzchni. Przy wymowie wargowo- zębowej dolne siekacze stykają się z górną wargą lub górne siekacze z dolną wargą. Język nie bierze udziału w artykulacji. Przy artykulacji bocznej dziecko nie emituje powietrza w linii prostej, lecz z jednej strony lub z obu stron. Z sygmatyzmem przyzębowym mamy do czynienie wówczas, gdy za szeroki język zbliża się do wewnętrznej strony siekaczy.
Przyczyny sygmatyzmu:
¾ nieprawidłowa budowa anatomiczna narządów mowy,
¾ zaburzony słuch,
¾ naśladownictwo,
¾ nieprawidłowy zgryz,
¾ wymiana uzębienia mlecznego na stałe,
¾ niesprawność języka i warg.

Rotacyzm (reranie) – wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głoski r. Wyróżniamy następujące postaci rotacyzmu:
• Elizja (mogirotacyzm)- głoska r nie jest artykułowana;
• Substytucje (pararotacyzm)- głoska r jest zastępowana przez inne łatwiejsze głoski, np. l, j;

  • Deformacje ( rotacyzm właściwy)- głoska r ulega zniekształceniu artykulacyjnemu.
    Możemy mówić o rotacyzmie:
    ¾ języczkowym – wymowa taka polega na wibracji języczka będącego zakończeniem podniebienia miękkiego. Język pozostaje bierny. R języczkowe (francuskie) jest najczęstszą formą rotacyzmu,
    ¾ policzkowym- podczas artykulacji r pod wpływem wydychanego powietrza drga jeden policzek (czasem obydwa),
    ¾ wargowym- podczas artykulacji r wibrują wargi, czasem tylko górna warga wargowo- zębowym- podczas wymowy głoski r drga dolna warga przy górnych zębach,
    ¾ gardłowym- podczas artykulacji r tylna część języka zbliża się do tylnej części gardła,
    ¾ nosowym- brzmienie głoski opatrzone jest poszumem nosowym,
    ¾ międzyzębowe- czubek języka drga, tylko wówczas gdy jest wysunięty miedzy zęby.
    Przyczyny rotacyzmu:
    ¾ niedojrzała motoryka narządów mowy,
    ¾ mało sprawny język – język zbyt długi, sztywny, niespionizowany; za krótkie wędzidełko,
    ¾ rozszczep podniebienia,
    ¾ podniebienie gotyckie- bardzo mocno wysklepione,
    ¾ naśladowanie złych wzorców,
    ¾ przedwczesne nabywanie głoski r – dziecka chce realizować tę głoskę, ale nie ma aż tak sprawnego aparatu artykulacyjnego,
    ¾ zaburzenia słuchu fonematycznego- niedostateczne słuchowe różnicowanie dźwięków.Mowa bezdźwięczna – to zaburzenia w realizacji dźwięczności, które polegają na nie wymawianiu głosek dźwięcznych, a także na zastępowaniu ich odpowiednimi głoskami bezdźwięcznym. Zaburzeniom dźwięczności (częściowym lub całkowitym) może ulegać 13 par opozycji fonologicznych: b – p, bi – pi, d – t, g – k, gi – ki, dz – c, dż – cz, dź – ć, w – f, wi – fi, z – s, ż – sz, ź – ś .
    Przyczyny mowy bezdźwięcznej:
    ¾ zaburzenia słuchu fonematycznego,
    ¾ zaburzenia słuchu fizycznego,
    ¾ zaburzenia funkcjonalne ( zaburzenia koordynacji pracy więzadeł głosowych z artykulacją nasady, zakłócenia pracy mięśni przywodzących i napinających więzadła głosowe)
    Inne wady wymowy: 

    Kappacyzm – jest wadą artykulacyjną, w której zaburzona jest wymowa głoski k i ki, zwykle głoska k zastępowana jest przez głoskę t,
    Gammacyzm – jest wadą artykulacyjną, polegająca na nieprawidłowej realizacji głosek tylnojęzykowych g, gi,
    Lambdacyzm – wada wymowy polegająca na nieprawidłowej realizacji głoski
Opracowała: mgr Sylwia Szczygieł